Solana'da Native vs. Liquid Staking

Native staking nedir

Native staking, SOL'u kendi cüzdanından bir validatöre doğrudan delege etmek demek. SOL yalnızca senin kontrol ettiğin bir stake hesabında durur, ödüller her epoch'un sonunda hesaba düşer ve kendiliğinden bileşik büyür. Seninle stake programı arasında hiçbir havuz yoktur. SOL'u geri almak için unstake eder ve içinde bulunulan epoch'un kalanını beklersin: ortalama 13 saat, en fazla 26 saat. Konuya yeni misin? Solana stake etme rehberiyle başla.

Liquid staking ve LST'ler

Liquid staking (likit staking), SOL'unu bir stake havuzu üzerinden stake eder. Karşılığında bir liquid staking token'ı (LST) alırsın: havuzdaki payını temsil eden standart bir SPL token. LST ödülleri doğrudan ödemez. Havuz kazandıkça token'ın SOL karşısındaki kuru her epoch biraz yükselir. Getirin de token'ın zamanla daha fazla SOL etmesi olarak görünür.

LST sıradan bir token olduğu için onu tutabilir, anında SOL'a çevirebilir ya da kazanmaya devam ederken Solana DeFi'ında teminat ve likidite olarak çalıştırabilirsin. Yine de azınlıkta kalan bir yol ve payı küçülüyor: stake edilmiş tüm SOL'un %12,5 kadarı liquid staking'de. Bu pay 2026 Ocak ayında %15,7 ile zirve yapmıştı ve o zamandan beri geçen 8 ayın her birinde daha da düştü.

Girmek için stake'ini satman gerekmiyor. Stake havuzu programı mevcut bir stake hesabını doğrudan kabul eder ve karşılığında havuz token'ı verir. Böylece native bir pozisyon, devre dışı bırakmadan ve beklemeden LST'ye dönüşebilir. Tek koşul, hesabın havuzun zaten stake ettiği bir validatöre delege edilmiş olması. Ters yöndeki komut sana SOL yerine bir stake hesabı geri verir ve o hesap olağan native takvimi izler.

Native vs. liquid: yan yana

Başlıca Solana LST'leri

Liquid yolu seçersen elinde tuttuğun token önemli. Önde gelen LST'ler kimin çıkardığına, ne kadar büyük ve dolayısıyla ne kadar kolay alınıp satılabilir olduklarına ve arkalarındaki validatörde söz hakkın olup olmadığına göre ayrışır.

Yedi günlük ortalamalar, liquid staking panomuzun beslendiği günlük seriden. Sıralama sabit değil, bu seriden okunuyor.

Borsanın çıkardığı bir token, bu sayfanın geri kalanındaki anlamıyla liquid staking değil: arkasındaki SOL borsadan bir alacak. Bu yüzden kendin stake etmenin saklama avantajı bu sarmalayıcının içinde kaybolur. Arkasında zincir üstü bir havuz olan token'lar arasında en büyüğü JitoSOL. Bir token'ın DeFi teminatı olarak yaygın kabul görmesini ve çıkışının ucuz olmasını sağlayan şey de büyüklük. İki küçük havuz, JPool ve The Vault, başka bir nedenle bilinmeye değer: LST'nin arkasındaki validatörü seçmene izin veriyorlar, Stake.Cake dahil.

Getiri: her yol gerçekte ne kazandırıyor

Taban ödül iki yolda da aynı, çünkü ikisi de sonunda validatörlere delege eder. Solana enflasyonu stake edilmiş SOL'a komisyon öncesi yaklaşık %4,9 APY öder ve bunu her epoch stake'inle orantılı olarak dağıtır. Bunun üstüne MEV tabloyu değiştirir:

• Native staking enflasyona ek olarak validatörünün sana aktardığı MEV'i kazandırır. Ne kadarını aktaracağı operatörün tercihidir, yani hiçten tamamına kadar değişebilir.
• Bütün büyük LST'ler MEV yakalar, mSOL dahil: Jito'nun bahşiş açık artırmasına katılan validatörlere delege ederler ve bahşişler her epoch havuzun stake hesapları üzerinden token'a ulaşır.
• Asıl farkı yaratan, ödüller token'a ulaşmadan önce kesilen havuz ücreti ve havuzun hangi validatörlere delege ettiği.

Mekanik bu. Son tamamlanan epoch'ta sonuç şöyle oldu:

Yol	Validatörlerin kazandığı	Havuz ücreti	Sende kalan
Native — medyan validatör referans	%4,91	—	%4,91
JitoSOL Jito	%4,89	%4,0	%4,69
vSOL The Vault	%4,86	%5,0	%4,62
bSOL BlazeStake	%4,68	%5,0	%4,45
JSOL JPool	%4,66	%7,0	%4,33
JupSOL Jupiter	%4,54	%5,0	%4,31
jagSOL JagPool	%4,53	%5,0	%4,30
Stake.Cake bizim validatörümüz	%4,20	—	%4,20
mSOL Marinade	%5,00	—	—

“Validatörlerin kazandığı”, her havuzun validatörlerinin fiilen ürettiği getiridir. Havuz ücreti, o havuzun ödüllerden aldığı paydır ve havuzun zincirdeki stake havuzu hesabından canlı okunur. “Sende kalan”, token sahibine kalan kısımdır. Native satırlarda havuz katmanı olmadığı için iki sütun aynıdır; validatörün kendi komisyonu zaten kazandığına yansımıştır. Tire, havuzun kendi hesabından bir ücret okunamadığını ve bu yüzden net bir rakam iddia edilmediğini gösterir. Marinade'in havuzu bir SPL stake havuzu olmadığı için hep bu durumdadır ve satırı yalnızca brüt getiriyi gösterir.

Yollar, manşetteki APY'lerin düşündürdüğünden birbirine daha yakın. Yukarıdaki her havuz aynı türden validatörlere delege ediyor, bu yüzden o validatörlerin kazandığı getiri yalnızca 0,47 yüzde puanlık bir aralıkta. Son sütunu ayıran, havuzun kendi ücreti: ödüllerinin %4,0 ile %7,0 arası. Liquid yollar arasında en iyi ile en kötü arasındaki fark 0,39 puan, yani 1.000 SOL'luk bir pozisyonda yılda 3,9 SOL.

Nerede karşına çıkarsa çıksın görmezden gelmen gereken bir sayı var: ağ ortalaması. Tüm stake genelinde bu ortalama %3,70 iken medyan validatörde getiri %4,91 ve hiçbir delegatör o ortalamayı almıyor. 60 validatör %100 komisyon alıyor ve stake edilmiş tüm SOL'un %24,1 kadarını tutuyor: kendi SOL'unu stake eden borsalar ve operatörler. Ödülleri kendilerinde tutuyorlar, çünkü ödeme yapacakları başka kimse yok. Bu stake her ağ ortalamasının içinde, ama kimsenin cüzdanında değil. Bir yolu karşılaştırman gereken sayı medyan. Harekete geçmeye değer makas ise yukarıdaki tabloda: native ile liquid arasındaki farktan daha geniş.

Bu sayılar her yolun geçmiş bir epoch'ta ne ürettiğini gösterir, bir sonraki için söz vermez. Getirinin ne kadarının sana ulaşacağını validatörün komisyonu ve güvenilirliği belirler ve ikisi de sen delege ettikten sonra değişebilir. Staking hesaplayıcı bir oranı kendi pozisyonun için SOL'a çevirir.

Erken çıkmak ne kadara mal olur

Native staking'in kendi çıkış yolu şu: unstake edersin, epoch'un bitmesini beklersin ve SOL'u çekersin. Bunun bir ücreti yok. Stake hesabı, Sanctum ya da bir cüzdanın anında unstake (instant unstake) özelliği üzerinden ücret karşılığında hemen satılabilir de. İki yolu Solana unstake etme rehberi karşılaştırıyor.

LST'nin iki çıkış yolu var ve ikisinin de bir bedeli var. Havuz üzerinden itfa sana token'ın zincir üstündeki değeri kadar SOL verir ve çekim ücreti bundan düşülür. Jito'nun havuzu, diğer SPL havuzları gibi, rezervinde yeterli SOL olduğu sürece hemen öder. Olmadığında sana bir stake hesabı geri verir ve onu native bir hesap gibi unstake edersin. Marinade ise ödemeyi epoch bitince yapar. DEX'te takas saniyeler içinde piyasa fiyatından gerçekleşir ve bu fiyat zincir üstündeki değerin altında kalabilir.

Token	Havuz üzerinden itfa	100 SOL'luk takas	10.000 SOL'luk takas
JitoSOL	%0,10	%0,08 5,9 günlük getiri	%0,10 7,3 günlük getiri
mSOL	%0,20	%0,10 7,3 günlük getiri	%0,19 13,9 günlük getiri

Havuzun itfa için aldığı kendi ücreti ve o büyüklükte bir takasın şu anda token'ın zincir üstündeki değerinin ne kadar altında kaldığı. Takas iskontosu, ağ getirisinin kaç gününe denk geldiğiyle birlikte de gösteriliyor. Değerler ve ücretler her havuzun zincirdeki hesabından okunur, fiyatlar Jupiter'dan gelir.

Bugünkü piyasa derinliğinde 100 SOL'luk bir takas, iki token için de havuzun kendi çekim ücretinden daha ucuza geliyor. Yani bu büyüklükte anında çıkış aynı zamanda daha ucuz olan yol. İskonto pozisyon büyüdükçe artar, token'ın piyasası derinleştikçe azalır. Sanctum gibi toplayıcılar bir LST'yi doğrudan başka bir LST'ye de çevirir, böylece çıkış bedelini iki kez ödemezsin.

LST'ni DeFi'da kullanmak

Bir LST'nin ek riskini kabul etmenin nedeni sermaye verimliliği: aynı SOL hem staking getirisi kazanır hem de başka bir yerde üretken kalır. Yaygın kullanımlar:

• Borçlanma teminatı olarak Kamino, MarginFi ve Save gibi kredi piyasalarında. Böylece stake edilmiş SOL'u unstake etmeden onun karşılığında borç alabilirsin.
• Likidite sağlama: LST/SOL havuzlarında, staking getirisinin üstüne işlem ücreti kazanmak için.
• Looping (borç al, yeniden stake et, tekrarla) getiriyi büyütür, ama riski de büyütür. Bunu başlangıç hamlesi olarak değil, ileri seviye bir strateji olarak gör.

Native stake bunların hiçbirini yapamaz. SOL'ların sadece durup bileşik büyüyecekse bu sadelik bir kısıt değil, bir artı.

Vergi: kısa bir not

İki yol farklı vergilendirilebilir. Native ödüller her epoch yeni SOL olarak gelir ve birçok ülke bunu alındığı anda gelir sayar. Çoğu LST ise yeni token yerine yükselen bir kurla değer kazanır. Bu da, değer kazanan bir varlıkta olduğu gibi, vergilendirmeyi satış ya da itfa anına erteleyebilir. Bu gerçek bir fark, ama vergi tavsiyesi değil. Kurallar ülkeden ülkeye farklıdır ve değişir, bu yüzden kendi durumunu bir uzmanla netleştir.

Bilmen gereken riskler

• Akıllı kontrat riski (yalnızca liquid). Bir LST havuzun programına bağlıdır. Zincir üstü havuzların çoğu yaygın kullanılan, denetlenmiş SPL stake havuzu programını çalıştırır. Marinade ise kendi programını çalıştırır. Çekim bir web sitesinin özelliği değil, o programdaki bir komuttur. Bu yüzden arayüzü ortadan kalkan bir havuzda da, işlemi gönderebilen her araçla itfa yapılabilir.
• Çıkışta iskonto (yalnızca liquid). Bir LST'nin zincir üstündeki değeri her epoch yükselir, ama piyasa fiyatı bunun altında kalabilir. Yukarıdaki tablonun ölçtüğü de bu. Çok sayıda token sahibi aynı anda çıkmak istediğinde aradaki fark açılır. Havuz üzerinden itfa, havuzun ücreti karşılığında bu iskontodan kaçınmanı sağlar. Yani derin bir iskonto ancak hemen satmak zorundaysan can yakar: panik anında ya da token teminat olarak yatırılmışken iskonto bir tasfiyeyi tetiklediğinde.
• Kaldıraç riski (yalnızca liquid). Looping ve kredi protokolleri üst üste katman ekler ve eklenen her protokol bozulabilecek bir şey daha demektir. İlk pozisyonlarını sade tut.
• Validatör performansı (ikisi de). Kesinti yaşayan ya da skip oranı yüksek bir validatör paylaşacak daha az ödül üretir. İyi bir validatör seçmek bu yüzden iki modelde de önemli.
• Slashing. Solana şu anda sıradan kesintiler için stake'i slash etmiyor. Pratikteki zarar anaparanın kaybı değil, azalan ödüller.

Hangisini seçmelisin?

SOL'u orta ya da uzun vadede tutuyorsan, en sade non-custodial kurulumu istiyorsan ve havuz ücreti olmadan, çıkarken de hiçbir şey ödemeden otomatik bileşik getiriyi önemsiyorsan native'i seç.

Stake ettiğin SOL'un DeFi teminatı ya da likidite olarak üretken kalmasını istiyorsan veya bir epoch beklemek yerine saniyeler içinde çıkman gerekebilirse liquid'i seç. Hangi token'ın uygun olduğu, onunla ne yapacağına ve bir anda ne kadarını satman gerekebileceğine bağlı.